Het wil maar niet vlotten met het herstel van de economie in Europa. Over het vierde kwartaal van 2009 liet het oude continent een minimale verbetering zien van 0,1% ten opzichte van het voorafgaande kwartaal. Ten opzichte van het laatste kwartaal van 2008 was er behoorlijke krimp van ongeveer 2%. De positieve uitzonderingen in Europa is vooral Frankrijk. Nederland is een ware middenmoter met groei- en krimpcijfers die grotendeels samenvallen met het Europese gemiddelde. De vooruitzichten voor het lopend jaar zijn al even gemiddeld of zo u wilt middelmatig. Als alles meezit, dan komt de groei in dit lopende jaar uit op 1,5% en in 2011 op 2%. Dat zijn zeer matige groeicijfers na een zo diepe crisis.
Zwak Europa
De zwakke Europese prestaties komen ook tot uitdrukking in de kwartaalcijfers van veel Europese bedrijven. Waar in de VS ongeveer 75% van de bedrijven betere cijfers laat zien dan verwacht, is dat in Europa maar een enkel bedrijf, althans volgens en commentaar van Bloomberg. Weliswaar valt de winstontwikkeling niet tegen, maar de omzetontwikkeling stagneert of neemt nog steeds af. Dat betekent dat veel Europese bedrijven nog steeds bezig zijn met stroomlijnen ofwel met het ontslaan van werknemers. De matige groeicijfers van 1,5% tot 2% staan er trouwens borg voor dat de arbeidsmarkt de komende jaren eerder verder verslechtert dan aantrekt. Opmerkingen van Randstad bij de presentatie van de cijfers bevestigen dat beeld. Ze zien verbetering, maar dan voornamelijk in de Verenigde Staten
Volgens het CBS was het enige lichtpuntje in het 4de kwartaal van 2009 de export. Consumptie en investeringen waren teleurstellend zwak. De meeste Europese bedrijven lijken nog maar amper plannen te hebben om weer te gaan investeren. Dat mag je concluderen bij het doorbladeren van de bedrijfsresultaten van Dell en Hewlett Packard, twee wereldwijd opererende IT-bedrijven. Beide bedrijven stelden vast, dat bedrijven in de VS en natuurlijk in Azië weer in de markt waren, maar dat zulks niet of amper opging voor Europa. Dell noteerde daarbij dat het vooral de echte grote bedrijven waren die hun ‘verouderde IT infrastructuur’ gaan upgraden. Het mkb heeft zich nog amper of niet laten zien. Daar mag je uit afleiden dat ook in de VS nog veel ondernemers twijfel hebben over de kracht van het herstel en dat de kredietverlening daar nog steeds te wensen overlaat. Je mag er tevens uit afleiden dat 2010 voor deze IT bedrijven florissant kan gaan eindigen. Als de economie in de VS meer handen en voeten gaat krijgen en het programma Windows 7 van Microsoft blijkt alle testen goed doorstaan te hebben, dan kunnen de groeicijfers over de tweede jaarhelft weleens verrassend sterk zijn.
Griekse tragedie
Of in Europa hetzelfde zal gebeuren als in de VS, valt te betwijfelen. In de eerste plaats is de groei hier zwakker en in de tweede plaats vormen de PIIGS landen een daadwerkelijke bedreiging voor Europa. Een bedrijf als het Zweeds/Zwitserse ABB heeft duidelijk twijfel over de kracht van de groei. Het bedrijf gaat in 2010 USD 3 miljard bezuinigen in plaats van USD 2 miljard. Het bedrijf betwijfelt of de private investeringen daadwerkelijk gaan aantrekken als de stimuleringsplannen eenmaal zijn gestaakt. De kostenstructuur moet daarom verder omlaag om de concurrentie het hoofd te kunnen bieden.
En dan is nog het probleem. Griekenland heeft een doodzonde begaan door zijn officiële statistieken te vervalsen om alsnog lid te kunnen worden van de Europese Unie en om zo alle voordelen van de euro te genieten. Het land kon bijvoorbeeld op dezelfde voorwaarden lenen als Duitsland en heeft dat met veel verve gedaan. Het land kampt nu met en tekort van 12,7%. De ECB heeft dit jarenlang gedoogd en Griekenland extra kredietlijnen verschaft. Aan alle goede dingen komt een einde en de internationale financiële markten hebben nu hun pijlen op dit land gericht. Het is het symbool geworden voor het weinig gedisciplineerde financiële en fiscale gedrag van menig land binnen de EU. Griekenland op zich is niet zo’n enorm probleem. Het land is goed voor nog geen 3% van het Europese BNP. Het gaat veel meer om het dreigende besmettingsgevaar. Na Griekenland kunnen deze financiële markten verhaal gaan halen op de overige PIIGS landen en daarna zelfs op België en Oostenrijk. Dat kan grote gevolgen hebben voor de euro. Beleggers nemen nu al massaal afscheid van deze munt, omdat onduidelijk is hoe de EU de crisis gaat aanpakken. Het heeft ook gevolgen voor het beleid van de Europese Centrale Bank. Het wordt moeilijk voor de Bank om op korte termijn de rente te verhogen. De combinatie van een oplopende Europese rente en een streng bezuinigingsbeleid in de PIIGS landen lijkt het recept om deze landen nog dieper in de recessie te storten. Daarmee gijzelen deze landen als het ware de rest van de EU. De Griekse tragedie is in feite een Europese tragedie geworden. De huidige crisis heeft onbarmhartig de gebreken van de monetaire unie blootgelegd. Die kan niet functioneren zonder een politieke unie, maar dat proces is nog lang niet afgerond.
dinsdag 23 februari 2010
maandag 8 februari 2010
Werk, werk,werk
Officieel is de recessie in dit deel van de wereld en in de Verenigde Staten voorbij. De meeste landen van de EU laten weer een bescheiden groei zien. Soms is die groei wel erg bescheiden, zoals in het Verenigd Koninkrijk. Daar kwam het laatste cijfer uit op 0,1%. Het Verenigd Koninkrijk is het land dat als eerst in de recessie belandde en er als laatst uitkrabbelt en daarbij de zwakste prestatie levert. Echter, in veel andere landen ligt het prestatieniveau niet veel hoger. In Duitsland lijkt de vaart er in het herstel alweer uit. De groei is teruggezakt van 0,5% naar 0,3%. In Nederland gaat het al niet veel beter.
Herstel van arbeidsmarkt
Een herstel van de arbeidsmarkt is het ultieme bewijs dat de crisis voorbij is. Wat dat betreft hebben we in Europa nog een lange weg te gaan. Het herstel is in dit deel van de wereld zo ondermaats dat voorlopig niemand rekening hoeft te houden met een herstel van de werkgelegenheid. Sterker nog, die werkgelegenheid zal in 2010 alleen maar blijven groeien. De reden is, dat allerlei sociale steunmaatregelen uit 2009 in dit jaar ten einde zullen lopen. Europese bedrijven zullen alsnog gedwongen worden hun personeelsbestand aan te passen aan de marktomstandigheden en dat betekent dat er nog de nodige ontslagen zullen vallen. In Nederland zal naar alle waarschijnlijkheid de werkloosheid met meer dan 100 duizend stijgen en dan tellen we gemakshalve alle zzp’ers die al maanden thuis zitten duimen te draaien niet mee. Het zou best een kunnen, dat, indien we al die zzp’ers meenemen in de statistieken, het aantal werklozen best eens 900 duizend zou kunnen bedragen, zoals het Centraal Planbureau eerder somberde.
……..in de VS
De algemene verwachting is dat in de VS de werkgelegenheid zich het eerst gaat herstellen. Bedrijven hebben in de afgelopen twee jaar bijna 9 miljoen banen weggesneden. Dat is een recordaantal in korte tijd. Volgens sommige ingewijden hebben bedrijven te snel en te diep gesneden en dat zal die ondernemingen dwingen bij een herstel van de economische groei snel nieuwe mensen aan te nemen. De groei is onmiskenbaar terug in de VS met een gemeten 5,7% over het laatste kwartaal van 2009. Dat groeicijfer moet toch hoog genoeg zijn om werkgevers te dwingen te gaan rondneuzen op de arbeidsmarkt. Of toch niet? Volgens Nouriel Roubini (Dr. Doom) is er nog steeds weinig reden voor optimisme. Volgens hem is meer dan 3% van de 5,7% te danken aan een opbouw van de voorraden bij bedrijven en is de rest komt door stimuleringsmaatregelen van de overheid. Hij verwacht dan ook dat de groei in de tweede helft van 2010 kan verschrompelen tot 1,5% en dat zou zonder meer slecht nieuws zijn voor de arbeidsmarkt. Larry Summers, economisch adviseur van president Obama, is evenmin optimistisch over de mogelijkheden van een snel herstel van de werkgelegenheid, maar in tegenstelling tot Roubini verwacht hij dat het economisch herstel in de loop van 2010 meer handen en voeten zal krijgen. Voorwaarde is dan weer wel, dat er niet te snel een streep gezet wordt door alle steunmaatregelen van de overheid.
Grillig herstel
Een kenmerk van de huidige recessie en herstel is het grillige verloop ervan. Tegenover elk positief cijfer komt steevast een negatief resultaat te staan en dat geldt ook voor de arbeidsmarkt. Op basis van de vertragende trend in de laatste maanden hielden economen voorzichtig rekening met een kleine plus in de cijfers over januari. Het werd uiteindelijk een kleine min. Een mogelijke verklaring voor die teleurstellende cijfers schuilt zeker in de aanhoudende verbetering van de productiviteit van de Amerikaanse werknemer. Die zag in het laatste kwartaal van 2009 zijn productiviteit met meer dan 6% toenemen. In hetzelfde kwartaal daalden zijn arbeidskosten met 4,4%. Zolang er onzekerheid is over de kracht van het herstel lijken Amerikaanse werkgevers geneigd de laatste druppel productiviteitsverbetering uit hun werknemers te wringen. In weerwil wat sommige economen zeggen, lijkt de rek er vooralsnog niet uit als het om verdere verbetering gaat.
Voorzichtig optimisme
En toch zijn er ook nu cijfers die uitnodigen tot voorzichtig optimisme in deze sombere tijden. Goed, in de bouwsector en in de transportsector gaat het banenverlies onverminderd verder, maar daar staat tegenover dat de vraag naar tijdelijke werknemers al vier maanden op rij groeit. Het herstel van de werkgelegenheid begint steevast bij het uitzendbureau. De Amerikaanse nijverheid nam in januari voor het eerste in twee jaar meer mensen aan dan er ontslagen werden en dat terwijl de werkweek een ietsje pietsje langer duurde. Eén zwaluw maakt nog geen zomer, maar toch. Er zijn nog meer bescheiden lichtpuntjes. Eén zo’n lichtpuntje is dat het percentage mensen dat naar eigen zeggen te weinig kan werken, daalde van 17,3% naar 16,5%. Het zijn allemaal geen spectaculaire cijfers, maar het doet toch hopen dat Dr. Doom ongelijk kan hebben.
Dat moet de Europese werkloze ook hopen. Ook deze crisis heeft het Europese onvermogen geïllustreerd van economisch herstel op eigen kracht. Wij zijn en blijven afhankelijk van de rest van de wereld. De beste troefkaart is vooralsnog de combinatie van een krachtig China en een opkrabbelende VS.
Herstel van arbeidsmarkt
Een herstel van de arbeidsmarkt is het ultieme bewijs dat de crisis voorbij is. Wat dat betreft hebben we in Europa nog een lange weg te gaan. Het herstel is in dit deel van de wereld zo ondermaats dat voorlopig niemand rekening hoeft te houden met een herstel van de werkgelegenheid. Sterker nog, die werkgelegenheid zal in 2010 alleen maar blijven groeien. De reden is, dat allerlei sociale steunmaatregelen uit 2009 in dit jaar ten einde zullen lopen. Europese bedrijven zullen alsnog gedwongen worden hun personeelsbestand aan te passen aan de marktomstandigheden en dat betekent dat er nog de nodige ontslagen zullen vallen. In Nederland zal naar alle waarschijnlijkheid de werkloosheid met meer dan 100 duizend stijgen en dan tellen we gemakshalve alle zzp’ers die al maanden thuis zitten duimen te draaien niet mee. Het zou best een kunnen, dat, indien we al die zzp’ers meenemen in de statistieken, het aantal werklozen best eens 900 duizend zou kunnen bedragen, zoals het Centraal Planbureau eerder somberde.
……..in de VS
De algemene verwachting is dat in de VS de werkgelegenheid zich het eerst gaat herstellen. Bedrijven hebben in de afgelopen twee jaar bijna 9 miljoen banen weggesneden. Dat is een recordaantal in korte tijd. Volgens sommige ingewijden hebben bedrijven te snel en te diep gesneden en dat zal die ondernemingen dwingen bij een herstel van de economische groei snel nieuwe mensen aan te nemen. De groei is onmiskenbaar terug in de VS met een gemeten 5,7% over het laatste kwartaal van 2009. Dat groeicijfer moet toch hoog genoeg zijn om werkgevers te dwingen te gaan rondneuzen op de arbeidsmarkt. Of toch niet? Volgens Nouriel Roubini (Dr. Doom) is er nog steeds weinig reden voor optimisme. Volgens hem is meer dan 3% van de 5,7% te danken aan een opbouw van de voorraden bij bedrijven en is de rest komt door stimuleringsmaatregelen van de overheid. Hij verwacht dan ook dat de groei in de tweede helft van 2010 kan verschrompelen tot 1,5% en dat zou zonder meer slecht nieuws zijn voor de arbeidsmarkt. Larry Summers, economisch adviseur van president Obama, is evenmin optimistisch over de mogelijkheden van een snel herstel van de werkgelegenheid, maar in tegenstelling tot Roubini verwacht hij dat het economisch herstel in de loop van 2010 meer handen en voeten zal krijgen. Voorwaarde is dan weer wel, dat er niet te snel een streep gezet wordt door alle steunmaatregelen van de overheid.
Grillig herstel
Een kenmerk van de huidige recessie en herstel is het grillige verloop ervan. Tegenover elk positief cijfer komt steevast een negatief resultaat te staan en dat geldt ook voor de arbeidsmarkt. Op basis van de vertragende trend in de laatste maanden hielden economen voorzichtig rekening met een kleine plus in de cijfers over januari. Het werd uiteindelijk een kleine min. Een mogelijke verklaring voor die teleurstellende cijfers schuilt zeker in de aanhoudende verbetering van de productiviteit van de Amerikaanse werknemer. Die zag in het laatste kwartaal van 2009 zijn productiviteit met meer dan 6% toenemen. In hetzelfde kwartaal daalden zijn arbeidskosten met 4,4%. Zolang er onzekerheid is over de kracht van het herstel lijken Amerikaanse werkgevers geneigd de laatste druppel productiviteitsverbetering uit hun werknemers te wringen. In weerwil wat sommige economen zeggen, lijkt de rek er vooralsnog niet uit als het om verdere verbetering gaat.
Voorzichtig optimisme
En toch zijn er ook nu cijfers die uitnodigen tot voorzichtig optimisme in deze sombere tijden. Goed, in de bouwsector en in de transportsector gaat het banenverlies onverminderd verder, maar daar staat tegenover dat de vraag naar tijdelijke werknemers al vier maanden op rij groeit. Het herstel van de werkgelegenheid begint steevast bij het uitzendbureau. De Amerikaanse nijverheid nam in januari voor het eerste in twee jaar meer mensen aan dan er ontslagen werden en dat terwijl de werkweek een ietsje pietsje langer duurde. Eén zwaluw maakt nog geen zomer, maar toch. Er zijn nog meer bescheiden lichtpuntjes. Eén zo’n lichtpuntje is dat het percentage mensen dat naar eigen zeggen te weinig kan werken, daalde van 17,3% naar 16,5%. Het zijn allemaal geen spectaculaire cijfers, maar het doet toch hopen dat Dr. Doom ongelijk kan hebben.
Dat moet de Europese werkloze ook hopen. Ook deze crisis heeft het Europese onvermogen geïllustreerd van economisch herstel op eigen kracht. Wij zijn en blijven afhankelijk van de rest van de wereld. De beste troefkaart is vooralsnog de combinatie van een krachtig China en een opkrabbelende VS.
Abonneren op:
Posts (Atom)
