Wordt het inflatie of toch deflatie?

De verkiezingen liggen alweer achter ons. De VVD gaat proberen een nieuwe regering te vormen. Dat zal niet meevallen, zoveel is duidelijk. Welke formatie er ook komt, zeker is dat forse bezuinigingen centraal in het nieuwe regeringsbeleid komen te staan. Bezuinigen is plotsklaps populair in Europa. Er lijkt wel een wedstrijd losgebarsten tussen de EU-lidstaten welk land het meest kan bezuinigen in de kortste tijd. Koploper is tot nu toe het Duitsland van mevrouw Merkel, dat EUR 80 miljard wil bezuinigen in vier jaar.

Obsessief bezuinigen
Europese politici verdedigen hun bezuinigingsdrift door te bezweren dat ze ‘Griekse toestanden’ willen voorkomen. Onze Amerikaanse vrienden kijken met stijgende verbazing naar de Europese bezuinigingsdrift en spreken al over een obsessieve wens tot bezuinigen, die het wankele economische herstel in de wereld en dus ook in de VS in de waagschaal stelt. De Europeanen denken echter dat het op orde brengen van de staatsfinanciën gunstig zal uitwerken op het vertrouwen van de private sector en van de consument. Als de overheid haar huishoudboekje weer in evenwicht heeft, dan zal dat bedrijven aanzetten tot meer investeren en de consument aanmoedigen meer te gaan consumeren.
In een recente column zet Martin Wolf van the Financial Times vraagtekens bij deze stelling. Natuurlijk, het is verstandig ‘Griekse toestanden’ te voorkomen, maar het ongebreideld bezuinigen kan wel ‘Japanse toestanden’ tot gevolg hebben. Volgens Wolf was de Japanse mix van forse bezuinigingen, bancaire problemen en een te strikt monetair beleid er de oorzaak van dat Japan in 1997 in een deflatoire omgeving terecht kwam waar het zich nog steeds niet aan heeft weten te ontworstelen. De VS maakten in de jaren Dertig van de vorige eeuw dezelfde fout. Feitelijk maakte het uitbreken van WOII een einde aan de deflatie in de VS.

Van inflatie naar deflatie
Moet er eigenlijk wel zo fors bezuinigd worden, zo vraagt de columnist zich af? Hij wijst er op dat de kerninflatie in bijvoorbeeld een land als Duitsland met 0,3% bijzonder laag is. Een nieuwe, forse economische terugval zou inflatie zomaar in deflatie kunnen doen omslaan. Deflatie zal het probleem om een juist monetair beleid te formuleren in een wereld die druk doende is zijn schuldenlast te verminderen alleen maar vergroten.
Menigeen verwijst ter rechtvaardiging van de omvangrijke bezuinigingen naar de stroom van liquiditeiten die de afgelopen jaren door centrale bankiers wereldwijd de economie zijn ingepompt. Die overvloedige instroom van liquiditeiten moet wel tot een opleven van de inflatie leiden. Volgens Wolf valt dat nog te bezien en hij verwijst daarvoor naar de wel zeer gematigde groei van de geldhoeveelheid in de VS en in de Eurozone. Die groeide over de afgelopen twaalf maanden met 1,6%.
Inflatie is derhalve voorlopig geen probleem. Het echte probleem is nu een haperend systeem voor kredietverlening. Hoe kunnen bedrijven en consumenten dan op dit moment de rol van een bezuinigende overheid overnemen? Hadden overheden niet hun tekorten laten oplopen ter bestrijding van juist de terughoudendheid en zuinigheid bij burgers en bedrijven!
Er zijn nog meer aanwijzingen dat inflatie voorlopig geen probleem is. In veel, economisch belangrijke landen heeft de lange rente al weer een tijdje de neiging om te dalen. In Duitsland bedraagt de tienjaars rente 2,6% en dat is even hoog als de Japanse rente in het voorjaar van 1997. De Japanse rente is in 1997 verder gezakt richting 0% en schommelt anno 2010 rond 1%.
Het heeft er alle schijn van, dat financiële markten voor het westers deel van de inflatieverwachting op ongeveer 2% inschatten. Dat is tenminste af te lezen aan de spread tussen gewone obligaties en de zogeheten index-linked obligaties. Dat is op zijn minst geruststellend, evenals trouwens het idee dat de financiële markten de kans op een ‘default risk’ voor landen als de VS en het Verenigd Koninkrijk op ongeveer 0% inschalen. Dat geven tenminste diezelfde index-linked obligaties aan.

Een kwestie van timen
Kan de wereldeconomie het eigenlijk wel verdagen dat de EU en de VS opnieuw in een dip terecht komen? Welke economie in de wereld is sterk genoeg en groot genoeg om de gevolgen van een hernieuwde terugval van de westerse economieën op te vangen en te absorberen? De vraag stellen is hem tegelijkertijd beantwoorden. Het gevaar is reëel dat in dat geval de wereldeconomie terecht komt in een neerwaartse vicieuze cirkel met alle deflatoire gevaren van dien. Een bijkomend effect zou wel eens kunnen zijn, dat de economisch zwakke broeders gedwongen worden tijdelijk hun tekorten te laten oplopen. Op die manier komt er van structureel bezuinigen weinig terecht. De beste oplossing om dit scenario te voorkomen is het herstel van de economische groei. Dat kan alleen als er naast het bezuinigingsbeleid een flankerend soepel monetair beleid komt. Hoe er dat dan uit moet zien is voor Europa op dit moment niet echt duidelijk, aldus Wolf. Het sleutelwoord is op dit moment timing. Wanneer gaan we bezuinigen? Het mag niet te vroeg, maar ook niet te laat. Voor Europa blijft het voorlopig balanceren op een slap koord. Wordt het inflatie of toch deflatie?